Ушел мудрец, наставник, вожак…

Ушел мудрец, наставник, вожак…

После окончания Белорусского политехнического факультета в 1961 году Виктор Васильевич Ягодницкий начал свой творческий путь в г. Джезказган Казахской ССР, затем работал главным архитекторов города Ужгорода Украинской ССР, потом - г. Минск, главный архитектор проектов в институте «Минскпроект» и, наконец – Витебск. Здесь Виктор Васильевич десять лет отработал главным архитектором Витебской области, затем работал главным специалистом по архитектуре в институтах «Витебскгражданпроект», «Витебсксельстройпроект». До последних лет, пока позволяло здоровье, Виктор Васильевич передавал свой богатый творческий опыт молодым архитекторам Витебского государственного технического колледжа.

Виктору Васильевичу Ягодницкому всегда было свойственно глубокое понимание человеческой души. Будь это создание особой атмосферы в коллективе сослуживцев, погашение конфликтов «на местах» в нескончаемых разъездах по области (во времена работы его как начальника управления по строительству и архитектуре); или знание тонкостей психологии отношений между опытными заслуженными мастерами-архитекторами и молодыми, все отрицающими творцами (на посту председателя Витебской областной организации Союза архитекторов) – всегда Виктор Васильевич спокойно и по-человечески, четко и высокопрофессионально решал вопросы человеческих отношений.

Виктор Васильевич, как истинный пророк и стратег, четко представлял значимость и необходимость укрепления связи времен. И эту труднейшую задачу, часто встречая резкое непонимание и противление, он воплощал в конкретных делах. Именно благодаря его неустанным усилиям, которые побудили волю и стремление единомышленников, удалось отстоять и восстановить ценнейшие для Витебска и области историко-архитектурные объекты.

Лучший способ чему-то научить, развить художественную фантазию – это собственный пример. Будь это опыт синтеза искусств при создании мемориальных архитектурно-пластических композиций, творческий контакт в коллективе коллег при работе над проектом, непосредственное наставничество в  Витебском государственном техническом колледже, всегда Виктор Васильевич находил простые и убедительные слова, аргументы, решения.

Жизнь учителя продолжается в его учениках. Мы, его ученики по жизни, по профессии будем всегда с теплотой вспоминать его -- Мудреца, Наставника, Вожака.

 

Лаврецкий о Ягодницком:

Все дело в бороде.

Сегодня Церковь Благовещения стала неотъемлемым элементом центра Витебска. Многие из ныне живущих с гордостью нарекают себя «стоявшими у истоков», «радетелями», «соавторами» ее восстановления. Так оно и есть. Низкий поклон им всем, стоящим у подножия высокой гранитной плиты... Плиты постамента, на котором возвышается монументальная фигура истинного Вдохновителя, Провидца и Архитектора – Виктора Васильевича Ягодницкого.

Кто поверил мне, самоуверенному юнцу, когда в 1981 г. я приехал молодым специалистом топиться в чиновничьем омуте Витебского облисполкома, кто хитро смотрел на меня, патлатого, и при этом усмехался в бороду? –Ягодницкий!

Кто уберег меня от рутины? Кто, буквально, за руку подвел меня в поле к неформальной общественной уборной с табличкой «памятник архитектуры 12 в.», и при этом усмехался в бороду? – Ягодницкий!

Кто дал возможность учиться в Академии Художеств, сидеть в архивах, проектировать, ездить в командировки к специалистам в Москву и Ленинград, клеить макет церкви, а когда сотрудники роптали – унимал их, защищал меня, и при этом усмехался в бороду? – Ягодницкий!

Когда со статьей о храме нас выставили вон из издательства со словами: «Церковь в центре Витебска? – Да вы с ума сошли!», – кто одобряюще подмигивал, и при этом усмехался в бороду? – Ягодницкий!

Кто с макетом храма подмышкой ходил на заседания горкома партии, а когда представители «ума, чести и совести эпохи», трусливо опустив взгляд, от него опасливо отсаживались, не обижался на убогих, и при этом усмехался в бороду? – Ягодницкий!

Когда в разговоре о реставрации церкви здраво и правильно мыслящие собеседники брезгливо морщились, поучали, что «старые штаны нужно выбрасывать» и сочувственно смотрели на непонимающего товарища – кто держал удар, и при этом усмехался в бороду? – Ягодницкий!

Кто в тягомотные годы застоя середины 1980-х – начала 1990-х не оставлял надежды на успех, постоянно помнил, поддерживал, продвигал, рассказывал, спорил, убеждал, популяризовал, и при этом усмехался в бороду? –Ягодницкий!

Кто на всенародном обсуждении проекта реставрации стреноживал лузеров-«свядомых знаўцаў», подозрительных газетчиков и ретивых скептиков, горячо отстаивая наш проект, и при этом усмехался в бороду? – Ягодницкий!

Когда на крыльце восстановленной святыни номенклатурные выкормыши-фарисеи, млеющие от осознания свершения ими великого духовного подвига, звенели высокими церковными наградами, – кто скромно молчал, стоял в сторонке, и при этом усмехался в бороду? – Ягодницкий!

Так пусть же этот пророк, творец и просто Человек останется в нашей памяти своими мудрыми советами, своим творчеством и просто бытием. И при этом усмехается в бороду!

Лаврецкий Г., кандидат искусствоведения, доцент БНТУ, лауреат Специальной премии Президента Республики Беларусь, научный руководитель проекта реставрации церкви Благовещения в г.Витебске.

 

А. Осененко

Вспоминаю…

31 год назад в актовом зале Витебскгражданпроекта Виктора Васильевича поздравляли с 50-летием. Архитектурная молодежь организовала «капустник», преподнесли юбиляру большой торт в форме древнегреческого храма. Такого пышного поздравления не удостаивался ни один из наших юбиляров в то время.  Авторитет Виктора Васильевича у молодежи, да и, в целом, коллег всегда был намного выше, чем у высокого начальства. И таковым остается в нашей памяти.

На время правления Виктора Васильевич Витебским отделением Союза Архитекторов приходится расцвет нашей организации в Витебске, когда ее состав удвоился, проводились смотры-конкурсы, выставки, совместные проекты с другими творческими союзами.

А. Осененко

 

Рыбаков о Ягодніцом

Памяці архітэктара Віктара Ягадніцкага.

Госці слаўнага горада Віцебска адзначаюць у першую чаргу выдатны стан гістарычных архітэктурных помнікаў; высокі ўзровень добраўпарадкавання і азелянення гарадскіх тэрыторый. Гэтая высокая адзнака архітэктурнага ўзроўня аднаго са старажытнейшых гарадоў усходніх славян з’яўляецца прадметам гордасці яго жыхароў.

Але такое становішча было не заўсёды. У пасляваенныя гады існавала памылковая тэндэнцыя аднаўлення парушаных вайной гарадоў – не звяртаючы ўвагі на гістарычную і архітэктурную спадчыну гэтых гарадоў. Па першаму пасляваеннаму генеральнаму плану горада Віцебска, распрацаванаму пазамежамі Беларусі ў 1948 годзе, гістарычная забудова горада амаль цалкам знішчалася. Распрацоўшчыкі гэтага генеральнага плана і ўлады лічылі, што аднаўляць разрушаны амаль на 80 % горад прасцей з “чыстага ліста.” На храмы і цэрквы наогул не звярталі ўвагі, бо ў той час ішло “будаўніцтва камунізму” і рэлігія была непатрэбна.

Калі б той генеральны план быў здзейснены,– мы атрымалі б чарговы тыпавы індустрыяльны савецкі горад з невыразнай шэрай архітэктурай і знішчанай архітэктурнай спадчынай. Але ў тыя ж пасляваенныя гады пачалося фарміраванне Беларускай нацыянальнай архітэктурнай школы і ў Беларускім дзяржаўным політэхнічным інстытуце ў горадзе Мінску было створана архітэктурнае адзяленне будаўнічага факультэта, разлічанае на падрыхтоўку нацыянальных архітэктурных кадраў. Потым адзяленне было ператворана ў архітэктурны факультэт.

Адным з першых выпускнікоў гэтага факультэта з’яўляецца Віктар Васільевіч Ягадніцкі. Яго бліскучы архітэктурны талент спалучыўся з выдатнымі арганізацыйнымі здольнасцямі і сапраўднай любоўю да сваёй краіны, да сваёй гістарычнай спадчыны.

У той час, калі Віктар Васільевіч прыехаў з Мінска ў Віцебск працаваць у якасці галоўпага архітэктара Віцебскай вобласці, у горадзе склалася складаная супярэчлівая сітуацыя ў горадабудаўніцтве. З аднаго боку ішло актыўнае будаўніцтва новых будынкаў і гарадской інфраструктуры,– горад залячыў пасляваенныя раны – а з другога боку, замест рэстаўрацыі і аднаўлення, руйнаваліся апошнія архітэктурныя помнікі духоўнай спадчыны і гістарычная гарадская забудова.

Працаваўшыя ў той час гарадскія і абласныя ўлады лічылі, што лепей знесці архітэктурныя помнікі, чым выдатковываць сродкі наіх рэстаўрацыю і аднаўленне. Таму, да ўзарваных яшчэ ў 1938 годзе Успенскага сабора і Уваскрэсенскай царквы далучыліся: Дабравешчанская царква на плошчы 1000-годзя, касцёл Святога Антонія па вуліцы Леніна, Мікалаеўскі сабор на плошчы Свабоды. Знесена была таксама гістарычная гарадская забудова ў пачатку праспекта Фрунзэ, і жылы дом па вуліцы Чэхава, 21.

Нажаль, ні навуковая інтэлігенцыя,ні архітэктары і мастакі ў той час амаль нічога не змаглі зрабіць, каб процістаяць гэтаму негатыўнаму працэсу. Са старшага пакалення архітэктараў менавіта Віктар Ягадніцкі быў катэгарычна супраць зносу гістарычнай забудовы. Яго пасада не дазаляла аткрыта ісці супраць афіцыйнай горадабудаўнічай палітыкі, але ён знаходзіў тыя ці іншыя магчымасці, каб процістаяць заганнай практыцы знішчэння гістарычнай архітэктурнай спадчыны. Віктар Васільевіч запрасіў на працу ва ўпраўленне архітэктуры і горадабудаўніцтва Віцебскага аблвыканкама, якое ён узначаліваў,– маладога архітэктара з горада Мінска Генадзя Лаўрэцкага ( у цяперашні час Генадзь Аляксандравіч Лаўрэцкі –прафесар кафедры тэорыі і гісторыі архітэктуры архітэктурнага факультэта БНТУ), які паспяхова займаўся вывучэннем старажытна-рускай архітэктуры. Гэтаму маладому таленавітаму архітэктару Ягадніцкі паручыў вельмі складаную задачу – выканаць праект аднаўлення аднаго з каштоўнейшых і старажытнейшых архітэктурных і духоўных помнікаў – Дабравешчанскай царквы ў Віцебску. На той час гэты помнік уяўляў сабой руіны, па якіх можна было ўзгадаць толькі контуры плана былога збудавання. Працу па выкананню праекта аднаўлення прыходзілася рабіць амаль з нуля. Віктар Васільевіч аказываў усебаковую дапамогу свайму маладому калегу, фактычна быў кіраўніком праекта.

Урэшце, праца была паспяхова завершана. Больш года спатрэбілася на ўзгадненне праекта ва ўсіх прыналежных да гэтага установах краіны. Гэта рабіліся такім чынам, каб афіцыйныя ўлады не былі ў курсе спраў, бо горадабудаўнічая палітыка пакуль не змянілася. У Віцебску рыхтавалі да зносу яшчэ адзін архітэктурны помнік – Пакроўскую царкву (ля спалучэння вуліц Леніна і Шубіна). Супраць зносу гэтага гістарычнага помніка актыўна выступіла частка маладых архітэктараў і інжэнераў праектнага інстытута “Віцебскграмадзянпраект”, а таксама некаторыя супрацоўнікі суполкі таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры Кастрычніцкага раёна. Было падрыхтавана адпаведнае калектыўнае пісьмо інапраўлена ў самыя высокія інстанцыі Беларусі і СССР, уключаючы Вярхоўны Савет СССР і Цэнтральны камітэт КПСС– на той час вышэйшую структуру ўлады ў краіне. Віктар Васільевіч Ягадніцкі аткрыта падтрымаў гэтыя дзеянні моладзі і праводзіў актыўную працу па захаванню гістарычнай і архітэктурнай спадчыны.

У Віцебск пачалі прыязджаць высокія ўрадавыя камісіі, якія ўрэшце вырашылі, што помнік архітэктуры, гісторыі і культуры – Пакроўскую царкву трэба аднавіць і выкарыстовываць далей у якасці канцэртнай залы (пра арганізацыю ў аднаўлённай царкве богаслужэння ў тыя часы не магло ісці рэчы). З гэтай нагоды было прапанавана стварыць у Віцебску і другіх абласных цэнтрах Беларусі архітэктурныя рэстаўрацыйныя майстэрні. Што і было зроблена. Дагэтуль такія майстэрні былі толькі ў Мінску і Гродна.

З той пары і пачалося адраджэнне архітэктурнай і гістарычнай спадчыны не толькі ў Віцебску, але і ў другіх мясцінах Беларусі. Ішла другая палавіна 80-х гадоў XX стагоддзя.

Выступленне супраць афіцыйнай горадабудаўнічай палітыкі, якую праводзілі афіцыйныя ўлады, не прайшло дарма для галоўнага архітэктара Віцебскай вобласці – Віктара Ягадніцкага, а таксама для інжэнера – Аляксандра Паўлава і кіраўніка суполкі таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры – Алега Куржалава. Усе яны пад рознымі падставамі былі зволены са сваіх пасад.

Пасля гэтых падзей Віктар Васільевіч па запрашэнню дырэктар інстытута “Віцебскграмадзянпраект” Барыса Іванавіча Глушкова пайшоў працаваць у гэтую праектную арганізацыю галоўным архітэктарам. Там ён стварыў сапраўдную творчую атмасферу. Разам з другімі архітэктарамі ўдзельнічаў ва многіх архітэктурных конкурсах. Трэба дадаць, што Віктар Ягадніцкі яшчэ і скульптар.Ён аўтар многіх выдатных помнікаў, якія спалучаюць архітэктурныя і скульптурныя элеменнты. Асабіста распрацаваў праекты і выканаў скульптурную частку такіх значных помнікаў, як “Віцебскія вароты” у Віцебскім раёне на месцы прарывы партызанамі нямецкай блакады, і помніка “Абаронцам Айчыны” у цэнтры горпда Оршы. Разам са скульптарам Аляксандрам Гвоздзікавым – аўтар помніка “Дзеці Міная ў гарадскім пасёлку Сураж.

Архітэктар – Валерый Рыбакоў.